Ocena ryzyka zawodowego w przepisach
Obowiązek wynika z art. 226 Kodeksu pracy. Pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko i informuje pracowników o ryzyku oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Szczegóły określa § 39a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Ocenę przeprowadza się dla każdego stanowiska, uwzględniając wszystkie czynniki środowiska pracy i sposób wykonywania pracy.
- Art. 226 Kodeksu pracy: ocena, dokumentacja, środki profilaktyczne i informowanie pracowników.
- § 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP: zakres oceny, dokumentacja i aktualizacja.
- Obowiązek dotyczy każdego pracodawcy, niezależnie od liczby pracowników i branży.
Jak przebiega ocena ryzyka krok po kroku
Niezależnie od tego, czy ocenę przygotowuje służba BHP, zewnętrzny specjalista, czy sam pracodawca z pomocą formularza online, jej przebieg jest podobny. Najwięcej czasu zajmuje rzetelne rozpoznanie zagrożeń, bo to od niego zależy wartość całego dokumentu.
- Opisz stanowisko: czynności, narzędzia, maszyny, substancje, czas pracy, miejsce.
- Zidentyfikuj zagrożenia: czynniki fizyczne, chemiczne, biologiczne, psychofizyczne i urazowe.
- Oszacuj ryzyko dla każdego zagrożenia wybraną metodą.
- Oceń, czy ryzyko jest dopuszczalne.
- Zaplanuj środki profilaktyczne i osoby odpowiedzialne.
- Udokumentuj wynik, datę i osoby, które przeprowadziły ocenę.
- Zapoznaj pracowników z wynikiem i potwierdź to podpisem.
Metody szacowania ryzyka
Przepisy nie narzucają jednej metody. Pracodawca wybiera taką, która pasuje do rodzaju pracy i poziomu zagrożeń. Dwie najczęściej stosowane w Polsce to metoda według normy PN-N-18002 i metoda Risk Score.
| Metoda | Na czym polega | Kiedy się sprawdza |
|---|---|---|
| PN-N-18002 | ryzyko jako połączenie ciężkości następstw i prawdopodobieństwa, w skali trzy- albo pięciostopniowej | biura, handel, usługi, większość stanowisk |
| Risk Score | iloczyn skutków, ekspozycji i prawdopodobieństwa w skalach punktowych | produkcja, budowa, stanowiska z wieloma zagrożeniami |
Kiedy aktualizować ocenę ryzyka
Ocena ryzyka nie jest dokumentem na zawsze. Aktualizuje się ją, gdy zmienia się coś, co mogło wpłynąć na zagrożenia albo na ich poziom. Nieaktualna ocena to w czasie kontroli PIP równie poważny zarzut jak jej brak, a po wypadku przy pracy zespół powypadkowy sprawdza, czy zagrożenie, które doprowadziło do zdarzenia, w ogóle było w niej ujęte.
- Utworzenie nowego stanowiska albo zmiana dotychczasowego.
- Zmiana wyposażenia, maszyn, technologii albo organizacji pracy.
- Zmiana przepisów, w tym wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń.
- Wypadek przy pracy albo stwierdzenie choroby zawodowej.
- Wyniki pomiarów czynników szkodliwych, które wskazują na nowe zagrożenie.
Ocena ryzyka a szkolenie pracowników
Art. 226 Kodeksu pracy wymaga, żeby pracownik znał ryzyko zawodowe na swoim stanowisku. Najprostszą drogą jest szkolenie BHP. W czasie instruktażu stanowiskowego pracownik zapoznaje się z wynikami oceny ryzyka i z zasadami ochrony przed zagrożeniami, a szkolenie okresowe odświeża tę wiedzę. Ocena ryzyka ma też znaczenie przy pracownikach biurowych: od 2019 r. instruktaż stanowiskowy na stanowisku administracyjno-biurowym można pominąć, jeśli pozwala na to ocena ryzyka, a pracownicy biurowi u pracodawcy o kategorii ryzyka nie wyższej niż 3 nie podlegają szkoleniu okresowemu. O tym, czy te wyjątki mają zastosowanie, decyduje kategoria ryzyka i ocena ryzyka zawodowego. Więcej o szkoleniu nowych osób znajdziesz na stronie szkolenie wstępne BHP, a o szkoleniach cyklicznych w dziale szkolenia okresowe BHP.
Na co uważać przy ocenie ryzyka przygotowanej online
Formularze i kreatory online przyspieszają pracę, ale nie zastąpią obejrzenia stanowiska. Ocena skopiowana z gotowego wzoru dla całej branży zwykle pomija zagrożenia specyficzne dla danej firmy: konkretną maszynę, pracę na wysokości, pracę w nocy, pracę z klientem. Inspektor pracy szybko rozpoznaje dokument, który nie opisuje rzeczywistych warunków.
- Opisuj stanowisko tak, jak wygląda w praktyce, a nie według nazwy w umowie.
- Konsultuj ocenę z pracownikami, którzy na tym stanowisku pracują.
- Przechowuj wcześniejsze wersje, żeby dało się pokazać historię zmian.
- Po każdej aktualizacji zapoznaj pracowników z nową wersją.
Brak oceny ryzyka a odpowiedzialność pracodawcy
Nieprzeprowadzenie oceny ryzyka albo nieinformowanie o nim pracowników to naruszenie przepisów BHP. Art. 283 Kodeksu pracy przewiduje za naruszenie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy grzywnę od 1 000 do 30 000 zł. Brak aktualnej oceny utrudnia też obronę pracodawcy po wypadku przy pracy, bo trudno wykazać, że pracownik znał zagrożenia, z którymi go nie zapoznano.