Szkolenie wstępne nie wygasa, ale nie zamyka tematu
Obowiązek wynika z art. 237³ Kodeksu pracy: pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie ma on wymaganych kwalifikacji, potrzebnych umiejętności ani dostatecznej znajomości przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Szczegóły określa rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Szkolenie wstępne składa się z dwóch części i żadna z nich nie ma w przepisach okresu ważności. Przeprowadza się je przed dopuszczeniem do pracy, a potwierdzenie trafia do karty szkolenia wstępnego w aktach osobowych.
- Instruktaż ogólny: co najmniej 3 godziny lekcyjne, a godzina lekcyjna to 45 minut.
- Instruktaż stanowiskowy: na stanowiskach robotniczych i innych z narażeniem na czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne co najmniej 8 godzin lekcyjnych, a na stanowiskach administracyjno-biurowych z czynnikami uciążliwymi (na przykład praca przy monitorze) co najmniej 2 godziny lekcyjne.
- Instruktaż stanowiskowy kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności, który warunkuje dopuszczenie do pracy.
Więcej o przebiegu tej części znajdziesz na stronie szkolenie wstępne BHP.
Kiedy szkolenie wstępne trzeba powtórzyć
Choć szkolenie wstępne nie wygasa, jego część stanowiskowa wraca przy każdej zmianie pracy na inne stanowisko, a także przy przeniesieniu na stanowisko, na którym występują inne zagrożenia. Instruktaż ogólny zwykle się nie powtarza, bo dotyczy zasad obowiązujących u pracodawcy, a nie konkretnego miejsca pracy. Art. 237³ § 2¹ Kodeksu pracy przewiduje też wyjątek: nie przeprowadza się instruktażu stanowiskowego u pracownika, który podejmuje pracę na tym samym stanowisku u tego samego pracodawcy bezpośrednio po poprzedniej umowie. Od 2019 r. instruktaż stanowiskowy można pominąć także na stanowisku administracyjno-biurowym, o ile pozwala na to ocena ryzyka zawodowego. W praktyce o tym, czy pominięcie jest dopuszczalne, decyduje kategoria ryzyka i ocena ryzyka zawodowego.
- Nowe stanowisko albo nowe zagrożenia: nowy instruktaż stanowiskowy.
- Kolejna umowa na tym samym stanowisku zawarta bezpośrednio po poprzedniej: bez instruktażu stanowiskowego.
- Stanowisko administracyjno-biurowe: pominięcie możliwe, jeśli pozwala na to ocena ryzyka.
BHP okresowe ile ważne jest przy pierwszym terminie
Z perspektywy kadr ważniejsze od ważności szkolenia wstępnego jest to, kiedy wypada pierwsze szkolenie okresowe. Rozporządzenie wyznacza dwa terminy liczone od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami przechodzą je w ciągu 6 miesięcy. Pozostali pracownicy, którzy szkoleniu okresowemu podlegają, w ciągu 12 miesięcy. To właśnie ten termin najczęściej umyka, bo nikt nie liczy go w dniu zatrudnienia.
Jak często powtarza się szkolenie okresowe
Po pierwszym szkoleniu okresowym kolejne odbywa się nie rzadziej niż w odstępach podanych w rozporządzeniu, zależnych od grupy stanowisk. Pracodawca może ustalić częstsze szkolenia, po konsultacji z pracownikami (§ 15 ust. 3). Termin liczy się od daty ukończenia poprzedniego szkolenia, więc każde opóźnienie przesuwa cały cykl. Szczegóły dla pracowników znajdziesz w opisie szkolenia okresowe BHP.
| Grupa stanowisk | Pierwsze szkolenie okresowe | Kolejne szkolenia, nie rzadziej niż | |
|---|---|---|---|
| Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami | do 6 miesięcy | co 5 lat | |
| Stanowiska robotnicze | do 12 miesięcy | co 3 lata | |
| Stanowiska robotnicze szczególnie niebezpieczne | do 12 miesięcy | co rok | |
| Pracownicy inżynieryjno-techniczni, służba BHP i narażeni na czynniki szkodliwe lub odpowiedzialni za BHP | do 12 miesięcy | co 5 lat | |
| Pracownicy administracyjno-biurowi | do 12 miesięcy | co 6 lat | |
| Pozostali, których praca wiąże się z zagrożeniami albo odpowiedzialnością za BHP | do 12 miesięcy | co 5 lat |
Pracownicy biurowi w firmach o niskiej kategorii ryzyka
Nowelizacja Kodeksu pracy z 2019 r. zwolniła z obowiązku szkolenia okresowego pracowników zatrudnionych na stanowiskach administracyjno-biurowych u pracodawcy, który prowadzi działalność zaliczoną do kategorii ryzyka nie wyższej niż 3. Kategorię ryzyka określa się według przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W firmie o wyższej kategorii albo na stanowisku, które tylko z nazwy jest biurowe, obowiązek pozostaje. Pracownik biurowy nadal przechodzi szkolenie wstępne. Opis tej grupy znajdziesz na stronie szkolenie BHP dla pracowników biurowych.
Zaświadczenie od poprzedniego pracodawcy
Nowy pracownik często przynosi zaświadczenie o ukończeniu szkolenia okresowego z poprzedniej pracy. Nowy pracodawca może zwolnić go z pierwszego szkolenia okresowego na podstawie aktualnego zaświadczenia, jeśli dotyczy ono tej samej grupy stanowisk albo jego program obejmuje zakres wymagany na nowym stanowisku (§ 15 ust. 5 rozporządzenia). Decyzja należy do nowego pracodawcy. Jeśli z niej skorzysta, kolejny termin liczy się od daty na zaświadczeniu. Szkolenia wstępnego to nie zastępuje: instruktaż ogólny i stanowiskowy przeprowadza się u nowego pracodawcy.
- Aktualne zaświadczenie i ta sama grupa stanowisk: możesz zwolnić z pierwszego szkolenia okresowego, termin biegnie dalej.
- Inna grupa stanowisk, na przykład przejście z biura na halę: nowe szkolenie okresowe.
- Szkolenie wstępne: zawsze u nowego pracodawcy.
Co grozi za przeoczony termin
Dopuszczenie do pracy pracownika bez wymaganego szkolenia jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Art. 283 Kodeksu pracy przewiduje za naruszenie przepisów lub zasad BHP grzywnę od 1 000 do 30 000 zł. Inspektor pracy w czasie kontroli sprawdza karty szkolenia wstępnego i zaświadczenia o szkoleniach okresowych w aktach osobowych, a po wypadku przy pracy brak aktualnego szkolenia jest jedną z pierwszych rzeczy, które ustala zespół powypadkowy. Termin łatwiej pilnować z wyprzedzeniem niż tłumaczyć po fakcie. Terminy dla konkretnego pracownika policzysz w kalkulatorze ważności szkolenia BHP.